http://www.ermenji.org/historia/chap28.html
Por mbasi Zogu nuk qëlloi i asaj natyre, duhet thënë haptazi se as populli shqiptar, në tërësi, nuk ishte i asaj lartësie sa të vetqeverisej me mënyrat demokratike që kanë zënë vend në botën e qytetëruar të Perëndimit pas një evolucioni shumë të gjatë. E pamë sesi, prej vitit l9l3 e gjer me 1937, (përveç vitit 1920 ku Shqiptarët, nga frika e copëtimit, treguan një solidarësi të vërtetë kombëtare) s’shihej as dëgjohëj tjetër veçse trubullime, kryengritje, çohu ai kundër këtij, pikërisht si në kohën e Turqisë, kur çdo krahinë, çdo bajraktar, çdo kapedan, ishte një shtet më vehte. Prandaj, në kushte të këtilla, t’ia hedhish të gjithë përgjegjësinë e fatkeqësivet kombëtare një njeriu të vetëm - dhe ky njeri të jetë Zogu - nuk na duket gjykim historiani. Zogu ka përgjegjësitë e tija, po edhe kombi shqiptar, në përgjithësi, kishte mungesat e tija, të cilat nuk ishin më të vogla. Dhe mbasi çdo populli i vjen një regjim pas kokës sikurse çdo njeriu që i vjen një kësulë, duket se populli shqiptar në tërësi, nuk ishte i pjekur për një regjim më të mirë. Dhe kjo jo për mungesë energjie, zgjuarësie e cilësish morale, po për shkaqet historike që kemi treguar gjatë këtij studimi. Shqiptarët, në përgjithësi, kishin mbetur ndoshta populli më anarkik i Evropës, popull që s’pranonte asnjë autoritet shtetëror, dhe botëkuptimi i të cilit me shumë vështirësi mund të delte përtej rrethit të krahinës të fisit a të bajrakut. Kujtonin se qeveritë dhe regjimet politike duhëshin ndërruar sipas fantazisë së secilit, me aq lehtësi sa ç’mund të ndërrohet këmisha. Çdo bajraktar që çonte më këmbë 300 veta, çdo oficer që mund të bënte me vehte 20 gjindarmë, kujtonte se ishte mjaft i fortë për të marrë në dorë Tiranën dhe shtetin. Dhe gati të gjitha ato që kemi quajtur “kryengritje” kanë qënë të kësaj natyre. Kjo papjekuri politike, kjo gjendje fatkeqe e atij populli të mjerë, pas zogizmit, solli komunizmin. Prandaj, përveç përgjegjësivet historike që Zogut mund t’i ngarkohen edhe prej brezavet t’ardhshëm, kur të jenë shuar pasionet e kohës sonë, le të shikojmë nëse regjimi i tij mund të ketë pasur edhe ndonjë anë pozitive.
Ana pozitive e regjimit të Zogut është se, mirë, keq, gjatë atyre 14 vjetëve i dha Shqipërisë formën e një shteti të përqendruar, me një administratë të rregullt dhe me një gjindarmëri t’organizuar mirë, e detyroi një pjesë të Shqiptarëvet t’iu nënshtrohej ligjevet, dhe, me anën e ca rrugëve që u ndërtuan (qoftë edhe për interesat strategjike t’Italisë), me ca shkolla që u hapën, me shërbimin ushtarak të detyruar, me pjesëmarrjen e Shqiptarëvet të çdo feje e të çdo krahine në vepërimet e ndryshme të bashkësisë shtetërore, u krijuan lidhje kombëtare më të forta, u ngul në mendjen e gjithkujt se Shqipëria duhej të përbënte një tërësi, si shtet i pavarur. Administrata shtetërore e qiti jashtë ligjit zakonin e ahmarrjes dhe të mbajtjes s’armëvet; u vu kudo një farë disipline. Me gjithë kryengritjet që u bënë njëra pas tjetrës, qetësia u mbajt mirë, sepse Zogu ishte i zoti për atë punë. Por nuk mund të thuhet se ky rregull mbretëroi më çdo anë të Shqipërisë. Administrata e përqendruar pati fuqi pothuajse vetëm nëpër ato krahina që ishin mësuar deri diku të njihnin autoritetin e shtetit. Kurse në disa malësi të veriut qetësia u mbajt duke iu paguar rroga “kreshnikëvet”, të cilët shpeshëherë ishin qeveri më vehte nëpër krahinat e tyre, vrisnin për gjaqe e punë të tjera sa iu donte zemra, dhe nëpunësit e administratës shtetërore qëndronin n’ato vise si “jallan shahitë”. Për t’i dhënë Shqipërisë tiparet e një shteti evropian, Zogu vuri në fuqi kodin penal sipas atij t’Italisë, në Jenar 1928, kodin civil sipas ligjevet napoleoniane, në Prill 1929, dhe kodin tregëtar sipas modelevet të Francës dhe t’Italisë, në Prill 1932
e shtetit qe vuri …Zogu ishte politikan dhe armiqte qe donin ta vrisnin i fali ju dha pune poste publike ,ta krahasosh me Enverin qe vrau e burgosi te gjithe shoket e tij deri pjestar te familjes qe e kishin mbajtur …-Aman mos na zini me goje komunistet kete rrace te ndyre qe nuk po ju shuhet fara …
