Pagjumësia sipas shamanit tailandez të imazheve (“Blue” – metrazh i shkurtër nga Apichatpong Weerasethakul)

xhami si medium i dyfishte, reflektues e transparent… he is crazy
por se mos eshte e vetmja ‘loje’ e tij.
Sfondet me pikturat jane po aq ‘crazy’,
duke vrare mendjen kujtova qe deri vone ne shek. XX fotografet i perdornin ato ne studiot e tyre si sfond per njerezit.
Ato jane edhe imitim i skenografise teatrale, nderrimit te saj.
Me kujtuan edhe disa lloje peisazhesh qe u varnin ne mure ne shtepiat tona nga vitet e pasluftes deri ne vitet '70, piktura ne vaj me kopshte idilike mbreterore…
ka nje te shkurter tjeter Weerasethakul, ku djemte luajne me topa zjarri gjithashtu.
Filipinasit, tajlandezet, ajo ane e botes ne pergjithesi, ka tjeter kulture, qe besoj, ne nga hemisfera veriore na ben te luajme vendit.
Ndonjehere nje film i shkurter eshte me kollaj te flasesh se per nje normal, ndonjehere jo.

E ke qarë!

thank you so much
kisha nje video ne jutub mbi gjumin dhe kinematografine, se ku humbi s’gjehet tani

meqe ne plan ta rishihja dhe s’qe mundesia para mbremjes se vone, u ula me idene se lodhja do ma sabotonte shijimin dhe gjumi do i vinte kapakun.
ndersa sapo filloi, filmi jo vetem po ndiqej, por sa me shume iknin minutat aq me mire m’i hapte syte e zgjonte vemendjen.
Zhurmat e qetesise jane mjeshteria e tajlandezit (me c’kujtoj nga metrazhi i shkurter me i fundit i tij) dhe filmat e tij jane nje hipnoze dhe nje iluzion (tamam sic e ke thene ne Cemetery of Splendour).
nuk u kuriozova fare mbi realizimin e tij, heren e dyte me nje film gjithnje e kam per shijim.
Vetem tashti i kthehem titullit te pagjumesise, dhe gjej qe eshte tema e vertete e filmit, pavaresisht se permes saj Weerathesakul na riprovoi (si teme dytesore) thenien e Kiarostamit te dashur mbi kinemane si nje genjeshter/ nje iluzion, qe zbulon te verteta te medha. flm.

meqe permende vellezerit dardenne, ku qendron ngjashmeria me Apichatpong, ndonese qasja formaliste e ndryshme, te paret me natyraliste sikurse e the?

Pyetje me vend.

Edhe pse kinematografia a Apichatpong-ut vizualisht eshte thellesisht taliandeze (dhe spektatori oksidental mund ta ngaterroje me ekzotiken), ajo eshte po aq politike. Per shembull, po te marresh filmin e tij te fundit (Cemetery of splendour), konstaton se eshte film politik qe flet per Tailanden, per junten ushtarake (qe ka marre pushtetin qe prej 2014-s dhe shtyn zgjedhjet cdo 6 muaj) etj etj. Ndryshimi nga filmat e vellezerve Dardenne (per ti marre si arketip i kinemase se mire europiane) eshte se qasja per nga ana formale nuk eshte natyraliste por, te themi, romantike.
Fundja, ti me te drejte thua thua nganjehere qe, ‘Twin Peaks’ i Lynch-it eshte film politik (Amerika në krizen e ketyre 30 viteve te fundit). Eshte fiks e njejta gje me Apitchatpong (qe ne nje far’ menyre, eshte Lynch-i i Tailandes, vetem se kodet e kinematografise se tij jane te ndryshme nga ato te Lynch), dhe po ta mendosh mire, ne vlere absolute, në te dy rastet, kemi te bejme me kinema romantike.

Shkurt, po aq politik sa eshte amerikani Lynch (ose belgët Dardenne), eshte edhe tailandezi Apichatpong.

Ehe, kuptoj. Po e vertete, twin peaks ka mjaft ind politik, vete fakti qe trajtohen ngjarjet ne nje qyteze te humbur amerikane e ben mjaft politik, por duke i dhene dhe permasa globale sic di lynch.
Ne fakt me kane pelqyer vecanerisht ato pak qe kam pare nga vellezerit belge, ajo ftohtesia origjinale ne filmat e tyre, alla bresson ndaj dhe pyetja me teper.

Ndryshimi me vellezerit Dardenne eshte se, temat sociale (e per rrjedhoje, politike) tek ta trajtohen frontalisht, pra haptazi (e qe shpesh e quajme, në menyre natyraliste, pra “si prej verteti”), ndersa tek Lynch apo Apichatpong, në menyre më te terthorte, më onirike, më romantike. Por prap, politikë eshte.

ps: kjo puna e natyralizmit të Dardenne-ve, eshte çik edhe më ngaterruar se kaq sepse, sic permend ti me te drejte, ka goxha bressonizem në filmat e tyre. Por, natyralizmi, par définition, ndodh kur kinemaja imiton realitetin. Por, siç ka thene pikerisht Bresson, kinemaja nuk mund ta arrijë relaitetin duke e imituar (ndaj dhe kerkon rruge te terthorta per t’ja rritur ketij qellimi). Kshu qe hakshe hakshe, as filmat e dardenne, nuk jane puro natyralizem, por jane diçka mê shume se kaq.

ps2: per t’ju rikthyer filmave te Apichatpong-ut: ajo qe konfirmon faktin se filmat e tij jane politikë eshte dhe fakti qe, edhe pse thellesisht tailandezë (dmth vend ekzotik par excellence, nga pikeshikimi oksidental), ata kurre nuk jane ekzotikë, dmth kartolineskë. Per asnje sekond te vetme !

nuk e dija, tani e lexova, paskan fituar edhe nje cmim Bresson, Dardennet. A eshte natyralizmi nje tipar me i shprehur i kinemase autoriale europiane, pershtypja ime te pakten http://decentfilms.com/articles/dardennes

E kam ripare “2 days 1 night”. Eshte definitivisht… masterpiece !

nga ky muhabet kuptoj qe peronalisht e kam patur gjithnje te veshtire te kap permbajtjen e vertete (nuk flas per permbajtjen siperfaqsore, narrativen) te filmave te Apichatpong. Mbase ngaqe madheshtia e formes se tij m’a ka eklipsuar depertimin ne te, edhe pse themi gjithnje qe permbajtje & forme te dyja lidhen sebashku per te dhene te teren. Madje kur ti flet per politikene filmat e Apichatpong (por edhe te Lynch) ajo eshte pikerisht ‘e tera’ e filmit.
Qe dmth, s’kam arrit dot tek ‘e tera’ e filmave te Apichatpong por kam ngec tek forma.
Megjithate s’kam dyshuar ndonjehere vleren e tij tek e rendisje dikur ne 5 regjisoret me te mire ne aktivitet.

Fiks! Tu vois juste - do thosh frengu

@korriku too:
Meqe ra fjala tek filmat é mirë (e mos harroj): në YouTube eshte nje film i mrekullueshem i zviceranit Alain Tanner (bashke me Claude Goretta, padyshim regjizoret me të mirë zvicerane, ever), ndofta filmi i tij me i mirë (për mua, po) : Dans la ville blanche (Në qytetin e bardhe).

Në shikim të parë antonionian (filmi të kujton "Professione: Reporter), në fakt “Dans la ville blanche” (1983) eshte goxha i mëvehtesishem e jo vetem qe nuk kopjon ate të mjeshtrit italian por, in fine, eshte 'krejt gje tjeter’.

10!

ps: në film flitet (shume shume pak!!) në gjermanisht dhe frengjisht, por nuk ka nevoje për pekthim.

roli me i bunur i mariion cotilliard per mua, si dhe i nje depresiveje ai te two days one night. Akti altruist ne fundduket te jete dhe drita ne fund te tunelit per personazhin qe ajo luan. mungesa e sountrack gjate gjithe filmit i jep nje peshe emocionale kesaj skene https://youtu.be/MLA_fovLifwo
do ta shof patjeter filmin e zvicerianit
per sa i perket apichatpong, filmi i tij "cemetery of splendor ishte edhe estetikisht shume i bukur. Filmat e tij jane mjaft statike ne plane.

nje si une ka goxha rrugetim perpara lidhur me te shikuarit kinematografikisht, megjithese njohur si me ‘profesione reporter’, si me ‘two days one night’, ndjehet sh. nevoja per t’i ripare. Shume pak eshte marre prej tyre, me c’shoh.

Filmin “Ne qytetin e bardhe” a pashe vetem gjysem ore, pastaj u merzita, e shif ketu e shif atje me tutje per te gjetur diçka meqe paska noten 10, le qe jane bere shume filma me noten 10.

Kto lloj filmash ne vakt i jipte jugosllavi, jane puro snobizem, ne thelb nuk thone asgje, e kete duan te tregojne, qe nuk mund te thuhet asgje, vetem interpretime kot snobe, gjasme disidente. Atekohe kulture jugosllave disidente moderne me jau kjo nuk merrej vesh mire, por sot eshte e qarte. Kult deheroi. Merzi e gjalle, kohe e humbur kot, vari hejbet.

Ke shume te drejte. Në nje far menyre, ti gjithmone ke humbur kohe kur vjen e flet per filma (por askush nuk mund të të ndalonte, sigurisht).

Gezohem qe e kuptove. Më mire vone se kurre.

Kurse un nuk gezohem fare, sepse ti s’ke kuptuar se une nuk diskutoj per filmin, por perdor filmin (dhe çdo zhaner tjeter artistik, dhe jo vetem) per te treguar shenjat e kohes, e per te treguar qe vari hejbet kohes ngambrapa ku jemi.
Ne kete kuptim ngjaj me ty sepse edhe ti e perdor filmin, por un e perdor per qellim krejt ndryshe nga ty. Ti e perdor filminj njesoj si Zhizhek komunisti, vetem se Zhizhekut i merret vesh pak ashume qe e ka hallin tek komunizmi, kurse ty nuk te merret vesh se perveç komunizmit e ke hallin te zhvillosh kapistallizmin.

Konkretisht çfar gjen tek ky film? Nuk e kam fjalen si mjeshteri e teknike. Protagonisti eshte nje loqe fare, i peson ngjarjet, eshte nje person kot fare, humbameno. Tamam keta tipa mbajne kapistallizmin ne kembe, ndersa nje komunist mobilizohet totalisht per te arritur qellime. Kunder kujt revoltohet, kunder kishes? Kunder fashizmit? Ku jane keta realisht? Vetem ne trute e Godardit jane sepse ne realitet nuk ka as kishe, as fashizem, as komunizem, as gje prej gjeje nuk ka. Vetem demokraci ngambrapa ka.

pikerisht kjo eshte ceshtja, i humbur pas pasionit. Nuk para ndodh ne cdo film te shohesh nje qytet si lisbona e asaj periudhe post diktature te filmuar ne ate menyre ne te cilin protagonisti behet njesh.
Ndoshta vetem Roma te caro diario i Nani Moretit. Shife deri ne fund se te le nje shije mjaft te mire. skena mbyllese mjaft e bukur. I gjithe filmi eshte vetem imazhe, poetry e gjalle.

Nuk pertoj te riperseris, megjithse e di qe eshte energji e humbur kot, qe jam ne gjendje te kuptoj dhe te ndjej nivelin e larte artistik te filmit, por nuk me mjafton kjo sepse ka me teper rendesi fryma qe percjell vepra e artit. Eshte nje njesoj sikur te me thuash shiko çfar derr femne eshte Merlin Monro, shif çer sume te lezetshme ka. Dakord qe ka sume te lezetshme Monro, por keto shko e thuaja Marlonit, jo mu, sepse, perveç sumes se lezetshme, kam edhe ca kerkesa shpirterore, te cilat jane me te rendesishme se suma. Nuk ma ha menja qe njerzit e dashur qe keni prane: nene, gru, moter, gjyshe, ti, Stalker dhe Korrikse i vlersoni nga forma e sumes, dmth nga vlera te jashtme, e jo nga vlera te brendeshme shpirterore. Perse kete vlersim nuk e shtrini me tej per te vlersuar njesoj edhe film, aktor, regjizor? Ky eshte ndryshimi i vetem nga une qe vlersoj njesoj me te njejtin standad njerzit, kudo dhe kushdo qe te jene, te afert ose te larget. Pse duhet te perdor nje kriter vlersimi psh per gruan ose nenen dhe nje tjeter kriter per nje regjizor t’modh? Une e di qe psh Godard teknikisht eshte regjizor i modh (dmth ka sume te lezetshme), por si person nuk vlen fare. Dhe ky nuk eshte opinion personal, jo, jane deklarata te vete tij qe e bejne pa asnje vlere si psh ta kesh shok ose bashkeshort. Un te isha grua nuk do e merrja kurre per burre nje qelbanik si Godard, dhe dyshoj se as ti, Stalker, Korrikse ose kushdo tjeter intelektual i shquar ngambrapa do te martoheshit me qebsinen intelektuale t’modhe. Kjo eshte e natyrshme, e panatyrshme eshte te perdoresh dy stadarde, njerin per rrethin personal, e tjetrin per persone qe nuk kane impakt direkt ne jeten tone. E kjo i bie eshte te jesh pa standard vete, te jesh i pafytyre, sepse ne ate qe beson ose vlerson duhet te investosh veten, jo t’i besh vlersimet ne kurriz te tjereve, he me kujt i plasi per te tjeret qe jane larg e i shofim vetem ne filma.

Aq me teper ju qe mbaheni per gjasme komuniste dhe na mbani fjalime per publiken, socialen, politiken (qe i jepni nje kuptim mistik, religjioz, pa le!), e ne fakt nuk ju plas fare per te tjeret dhe per efektin tek te tjeret.

Publikja eshte Tjetri.

Albano e ka gabim, ti e ke mirë: vjen nje moment që, shprehja konservatore “nuk eshte me të thënme por eshte me të dhënme” (pra nuk eshte vetem punë edukimi, mesimi, nxënieje, etj etj por eshte edhe çik punë karakteri, ‘geni’) shpjegon nje pjese të se vertetes: ai të shpjegon pse personazhi kryesor eshte humbameno dhe pse nuk ka asgje të keqe- perkundrazi! - pse eshte i tille, ti i flet për Merlin Monrone ose merr neper goje anetare të tjere të forumit.

Nuk eshte vetem me të thenme, eshte edhe me të dhenme.

Ne radhe te pare une marr neper goje Merlin Monrone (dhe Godard) me plotesisht te drejte sepse jane persone publike, dhe nuk bej shpikje apo hamendje, por i referohem veterrefimeve te tyre neper intervista. Plus qe marr neper goje sumen e Monrose dhe sumen e Godard, si simbol e vlerave te jashtme, per te treguar qe ato qe kane me teper rendesi jane vlerat e brendeshme shpirterore (suma e brendeshme).

Une nuk marr neper goje sumen tuaj, jo vetem sepse nuk keni sume sa Monro e Godard qe t’ja vleje te merresh, por sepse bej deduksione ne baze te deklaratave tuaja qe vete keni bere leshuar vete ne blog. E keni deklaruar vete qe jeni suma komuniste, e ti vete sa here ka fitu e majta ja ke bere sumen mamase te fashisteve te blogut, qe i bie te jete gjysma e antareve te blogut. Kjo eshte te marrresh vertet neper goje antaret e tjere te forumit, e nuk eshte aspak te marresh neper goje t’i kujtosh te tjereve maskaralleqet qe leshojne ne forum si lopa bajgen.

Une nuk kam marre neper goje nenen dhe gruan e ndonjerit ne blog, kam bere vetem pyetjen provokuese: a pranon ti e shoket e llogores tende te marresh per grua Monrone dhe te kesh per shok te perditshem Godard? Ti ne vend qe t’i pergjigjesh kesaj pyetje, ose te mos i pergjigjesh duke i bere bishtin nder shale, merr neper goje karakterin tim qe eshte me te dhenme, e nuk eshte me te thenme, dmth pune edukimi, mesimi, nxenie (me shume mundesi e ke fjalen per shkrimet e mia ne forum).

Leri llafkat, jom kush jom une nuk ka shume rendesi per ty, dhe, sipas shprehjes progresiste: “neqoftese vertet je rob me sume”, pergjigju pyetjes me siper.

Edhe Dostojevsk fashisti te shpjegon pse Raskolnikovi eshte nje kriminel, dhe Dhimiter Karamazofi nje kurvjar humbameno, por ka rendesi menyra e shpjegimit, sepse Dostojevski te shpjegon pse eshte sume e keqe te jesh kriminel, kurvar dhe humbameno, ndryshe nga Godard qe te shpjegon “pse nuk ka asgje të keqe- perkundrazi! -” te jesh i tille. Pra nese Dostojevski te tregon henen me gisht qe te shofesh henen, Godard komunisti te tregon vetem gishtin qe te shofesh gishtin qe i ka hyre ne sume atij vete, dhe kujt e admiron si regjizor i modh ngambrapa.

Sipas tij, “ në kinema shkohet për të ënderruar dhe, kinematografia eshte derivat i endrrave: duke qene se çdo cikel gjumi zgjat pak a shume 90 minuta (po aq sa zgjat pak a shume edhe nje film), forma dhe gjuha kinematografike nuk vijne veçse nga nevojat tona biologjike te lidhura me gjumin ”

so true, ne fakt cdo film mund te shihet si nje derivat i tille, edhe me i keqi, pervec televizionit natyrisht
e kemi analizuar disa here, po nuk eshte asnjehere teper per ta analizuar rolin e realitetit brenda endrres, aka deshires

shkelqyeshem ky pohim i permbysur, albano

lexova qe kishe pare down the myth of the american sleepover, e pata pare dhe une nje dite. I talentuar rregjizori i ri.
Po endrrat duket se thone me teper. ne mulholl dr. Shife daianen me endrrat dhe deshirat e saj ne enderr, duket si vajza me e zakonshme qe mund te takosh kudo dhe qe enderron me sy hapur

E kish dh.jere me kete filmin e ri… . Dola nga kinemaja ne krye te 30 minutave… . Impossible !

në kinema shkohet për të ënderruar dhe, kinematografia eshte derivat i endrrave: duke qene se çdo cikel gjumi zgjat pak a shume 90 minuta (po aq sa zgjat pak a shume edhe nje film), forma dhe gjuha kinematografike nuk vijne veçse nga nevojat tona biologjike te lidhura me gjumin

Fraze gjeniale, shkurt, sakte, pastert ideja.

Kete jam munduar te them edhe une, fatkeqsisht pa sukses. Prandaj e kam zili autorin e kesaj shprehje t’modhe, qe tregon se sinemaja eshte droge per popullin.

Kapitalisti nepermjet sinemase porno muvi hollivudi ve ne gjume komunistin qe shef endrra me sy hapur se po ben revolucion duke levizur muskujt e nofllave qe mbllaçisin tonelata me popcorn dhe gelltisin cisterna me coca cola.

I shkreti Stalker, paska ngel pa gjume heren e fundit. Droga nuk ka qene cilesore kesaj rradhe, kesmet rradhes tjeter.

e kesha ne krye te listes under the silver per ta pare

flm. per videon. Me ne fund beri sens klasifikimi i Mullholand Dr. si nje film noir.

Pare disa here, Mullholand Dr. s’isha shtyre te njihja skemen aq te perfolur te zberthimit te tij.
Ne fakt i ngarkuar aq shume ne detaje per t’u shpjeguar sa mori nje video 13 minuteshe, ndoshta s’e kam pasur keq, narrativa e shpjegimit eshte e komplikuar, sa i pakuptueshem filmi vete.

‘The Myth of american sleepover’ i jepja nje 8-te.
Traileri i ‘Under the silver lake’ impresionoi muaj me pare dhe mbaj mend tek gjenim nota te ngjashme me Twin Peaks.
gjynah qe s’paska qene e thene.

sigurisht e kerikon nje celes shpjegimi kur e shikon per here te pare, por filmat e lynch hyjne te ata filma qe nuk duhet te lodhesh per ti kuptuar, thjesht duhen pare dhe punen e bejne vete. Kur i kalon me vone sekuencat ne koken tende shef qe kane lene gjurme ne kortekstin e trunit.

Nuk e dija qe i je rikthyer Mulholland Drive (MD) i cili, ne fakt, sot eshte nje nga filmat me te ‘shpjeguar’ (skenarisht !) te David Lynch: ka me dhjetra, nê mos me qindra faqe web qe detajojne dhe shpjegojne te verteten e filmit (i cili sot duket super i thjeshte krahasuar me, per shembull “INLAND EMPIRE”).

MD fillon me imazhet e nje skene kercimi twist (sfondi lejlà).

Pastaj, pas 2 a 3 minutash, shihet nje krevat: nen nje mbulese roze (cepi eshte jeshil) flé dikush: degjohet nje frymemarrje.

Duke filluar nga ky moment, filmi eshte ‘endërr’ (ose enderr e revizionuar nga heroina kryesore, dmth nga bjondja, dmth nga Diane Selwyn, vajze e re kanadeze nga Ontario, qe ka ardhur ne Los Angeles per te provuar fatin e saj si aktore) e cila i merr personazhet nga jeta e saj dhe i trasformon “si do donte qe ata te ishin”.

Pra, qe nga minuta e dyte (apo e trete), pa filluar titrat e filmit, e deri ne momentin kur dy heroinat kthehen nga koncerti dhe brunes (edhe pse me paruke te verdhe) i bie kutia (e Pandores ??) nga dora (duhet te jete minuta e 80 apo 90 e filmit), e gjithe kjo pjese eshte enderr e Dianes, e bjondes, e heroines kryesore te filmit, ose më sakte, eshte jeta e saj “si do te donte ajo qe te ishte”.

Nga ky moment e tutje (ka nje ekran te zi pergjate 30-40 sekondash, pra pas kutise blu qe bie pertoke dhe ekranit te zi, eshte jeta reale, pra si ka ndodhur vertet. : menjehere pastaj shohim Dianen tek ngrihet mundimshem nga gjumi cfilites, nga endrra e keqe qe ajo ka parë :

naomi-watts.jpg1024×576 40.6 KB

Pra: në 40-50 minutat e fundit, jane te njejtet personazhe qe kemi pare gjate 90 minutave te para (ata rishihen sidomos tek skena e darkes se fejeses se brunes me regjizorin: aty jane pothuaj TE GJITHE PERPOSNAZHET E FILMIT : eshte pothuaj nga fundi fare i filmit ajo skene), pra shohim te njejtet perosoanzhe te cilet bjondja i ka marre dhe i ka futur ne enderren e saj (90 minutat e para te filmit) dhe ka bere me to “ça i ka dashur qejfi”

Sa per imazhin e fundit te filmit :

ai eshte “thjesht” eshte homazh kinofilik sekondave te fundit te skenes se fundit fare te “Le Mépris” (Contempt) te Godard :

te faleminderit shume, mjaft e qarte tani, vendosja e kufijve (kohore) sidomos beri ndryshimin e madh (sepse skenat e filmit i kam parasysh mire).

Biles eshte shume ‘argetuese’: po ta rishikosh filmin me kete sy, kupton pse brunia, gjate 90 minutave të para, pra gjate endrres, cdo 5 minuta thote (për situata ose persona të ndryshem) : “çudi, se nuk eshte keshtu kjo pune”. Biles Lynch, në nje interviste thote se gjate xhirimit, për pjesen e stergjate të endrres, i thosh aktores (brunes) : luaj (aktró) si kukull e mefshte, sikur je prej plasteline (por aktorja, pranon Lynch, nuk e kuptonte pse duhet të luante ashtu, pra ‘si e ngrire’). Po ashtu, gjate endrres se stergjate, ka plote dialogje qe, po ta dish të verteten e filmit, të bejne me qesh, sepse janë komplet surrealiste (psh, ai menaxheri i Hollywoodit qe pi kafen expresso dhe merr kot si pushke jevgu , ose ajo trashaluqja qe hà plumbin skiç, ose ndihmesja e regjizorit Adam Kesher qe i thote ketij të fundit : “i know i know, u are not broke, but u are” (se nuk i thote dot: “epo në enderr je, s’ke si ta dish të verteten”, sepse nuk ehste endrra e saj, fundja).

E te tjera e te tjera

jo, disa nga keto detaje nuk me kujtohen e me duket u mburra kot. Po ti e paske mesuar permendesh filmin me keto detaje solitare, palidhje, te tij
shkelqyeshem!

Ose më shkurt (dmth më gjate) :

Mulholland Drive eshte historia e Diane Selwyn, kanadeze nga Ontario, qe zbarkon ne Los Angeles, qytetin e engjejve (a nuk shfaqet qofte nê fillim fare fare, qofte nga fundi fare imazhe ku shihet qofte Diana e vetme, qofte te dyja shoqet, dmth Diane dhe Camilla, te bardha si dy engjej??)

dhe ne fund fare:

Në LA, Diana takon Camillen (Qamilen, ne shqip), aktore tashme e sprovuar, me te cilen bie ne dashuri. Mund te themi se Diana eshte, seksualisht, lezbike, ndersa Camilla, biseksuale (sepse Camilla se shpejti do te martohet me Adam Kersher-in, regjizor hollywoodian shume në modë, ne filmat e te cilit ajo luan role kryesore (kujto skenen, andaj nga 4/5 e filmit, dmth pjesa reale dhe jo enderr: shohim Dianen tek luan nje rol te dores se dyte apo dhe figuranteje (fshesaxhijen)

nderkohe qe Camilla luan rol kryesor në filmin " “Sylvia North Story” dhe shfaqet splendide, duke rrezatuar bukuri dhe famë (ne krahet e regjizorit qe i tregon aktorévé se si te luajne rolin e tyre

**

By the way: meqe ra fjala:
kete titull filmi (“Sylvia North Story”), xhirimi i te cilit shihet gjate pjeses reale te Mulholland Drive (pra në çerekun e fundit te tij), Diana e merr dhe e fut në enderren e saj 90 minuteshe si titull kenge : eshte kenga qe do kendoje Camilla Rodes në pjesen e endrres (por qe per te na ngaterruar, në enderr, kete kenge nuk e kendon Camilla Rodes e vertete, dmth brunia, por nje bjonde

1*ekoCsWoXwiJNc3Nqy3Gd0Q.png1280×694 987 KB

Kjo kengetare-bjonde (në enderr), në realitet nuk eshte veçse nje shoqe/e-dashur-kalimtare e Camilles se vertete (te cilen e shohim per pak sekonda tek pjesa e vertete e filmit, pergjate darkes se fejeses rreth tavolines tek vila e regjizorit, teksa ajo i thjote dicka ne vesh brunes, pra Camilles se vertete, dhe pastaj i jep nje te puthur) :

maxresdefault.jpg1280×720 32.1 KB

ps2:
por kete punen e marrjes se personazheve te vertete (kryesisht atyre qe jane perreth tavolines ne darken e fejeses se regjizorit me brunen), Lynch e ben me shume personazhe.
Per shembull, Coco, të jemen e regjizorit Adam Kesher, te cilen ky i fundit ja prezanton Diannes gjate darkes se fejeses se tij me Camillen (gjate darkes se famshme tek villa e regjizorit),

Diana e merr ne endrren e saj kete personazh dhe e transformon në… concierge (roje pallati !!) te baneses se tezes se saj ne LA :

Po ashtu, gjate darkes perreth tryezes ne vilen e regjizorit me rastin e fejeses se ketij te fundit me brunen, pra me Camilla Rodes, Diana sheh per nje sekonde te vetme nje kaubojs (po ashtu i ftuar në dinner (darkë).

Por ne ditet tona, kaubojsit jane shume te rralle (pothuaj s’ka më te tille !!).
Dhe ça ben Djana ? E merr kete personazh ‘te cuditshem’ dhe e fut ne endrren e saj, ne rolin e kercenuesit, pra atij qe zbaton urdherat e mafies Hollywoodiane (paranojat e Dianes - shkurt).

Veprimet e kaubojsit gjate endrres jane komplet surreale (voilà nje shembull tjeter, nje tjeter indicie qe na ndihmon te kuptojme se behet fjale per enderr !!) : ai kercenon regjizorin Adam Kecher se “keshtu e ashtu, bla bla bla” (pallavra pa piken e kuptimit).

Po ashtu, ne fund fare-fare te endrres, eshte pikerisht kaubojsi qe kalon tek dhoma e Djanes (por qe ne enderr i jep vetes emrin melodioz : Betty !! - do ta shpjegoj me vone pse-në), tek i thote: “Hej bukuroshe! Zgjohu se ka ardhur koha per tu zgjuar” (dmth: kaq e kishte dhe ENDRRA !)

Mulholland-Dr.-2001-The-Cowboy-2-e1503210742124.png880×475 171 KB

mbeta pa fjale une, kjo pune e Lynch eshte nje pershfaqje e subkoshiences ne aktivitet … nje enderr prej verteti

kaubojsi eshte me i frikshmi, i dyti i frikshem pas monstres se erret qe fshihej mbrapa restorantit

Do dalim dhe tek monstra

Me vone

here pas here le te rikujtojne se gjithe ky muhabet u ngacmua nga metrazhi i shkurter i Apichatpong me kinematografine qe merr formen e endrrave, dhe anasjelltas

megjithemend, konkretisht i bie qe Lynch ka vene ne skene/ekran nje enderr

Pra:
Nje dite te bukur, nje aktore diletante nga Ontario, nje farë Diane Selwyn, zbarkon ne LA.

Ne aeroport, me te gjitha gjasat ajo ka takuar nje cift pleqsh, Irinën dhe te shoqin e saj, nga te rrallet personazhe qe ndodhen vetem në endrren 90 minutesh. Kjo nuk do te thote se ata nuk kane ekzistuar (perderisa, sapo thame qe, endrra, eshte “nje enderr prej verteti”); biles pee te qene 100% te sakte, dy pleqte shfaqen edhe ne pjesen reale te filmit, ne fund fare, kur ata rreshkasin te veckël fare si liliputë, nen derë, dhe ulerijne si histerike drej Dianes, si per ti thene: “ti nuk u bere aktore e madhe, nuk u bëre! Vrit veten më mire!” (dhe pak sekonda me vone, Diana realisht vret veten).

Kjo tregon qe, pjesa e dyte e filmit (pra pjesa reale, pra 40 minutat e fundit) rrefejne diten e fundit te jetes se Dianes: zgjimin e mundimshem te saj nga gjumi (dhe endrra) cfilitese dhe vendimin e saj per te kryer vetevrasje.

Por (por!!) ne ato 40 minuta ka dhe aluçinacione (futja e dy pleqve nen derë!!) dhe disa flashback-e, pra ngjarje qe kane ndodhur më parë nga ajo ditë e fundit e jetes se Dianes (Dianes i rikujtohet psh, se si tek kafja “Winkie’s” pagoi nje vrases me pagesë per te eleminuar Camillen. Biles vrasesi i thote: “kur ta shikosh kete çeles blu ne tavolinen tende, do te thote qe vrasja u krye”:

Diana shikon çelesin blu tek tavolina e vogel ne shtepine e saj, ne minutat e fundit te filmit, gje qe i konformon se Camilla nuk eshte më ne kete dynjà

Në fakt, objektet, tek ky film, gjoithmone jane dubël : çelesi ne fjale eshte blu (ne filmat e Lynch, BLU eshte simbol i vdekjes; edhe ajo spektatorja në lozhë, ne fund te filmit e qe thote “Silenzio” i ka floket blu!!), dhe korrespondon me çelesin blu te kutise (së Pandorës?) tek pjesa e ëndrres:

Po e njejta gje ndodh dhe me telefonat, me filxhanët e kafese etj etj : (do i shpjegoj më vonë) : te gjithe jane dubël (ënderr/realitet)

vijon

Pra: Diane Selwyn shkon ne Los Angeles per te bere karriere ne Hollywood, dhe strehoet tek tezja e saj, teze Ruth-i e cila, ne fakt, ka vdekur (kete Diana e thote më vone, ne nje moment tjeter te filmit), por gjate ëndrres, shohim teze Ruth-in tek iken nga shtepia (nuk me kujtohet ku iken - gjithsesi, nje gje e tille eshte e pavertete, sepse ajo ka vdek prej kohesh) dhe ja le shtepine gati Dianës.

Kur Diana mberrin tek shtepia e teze Ruth-it (jemi ne pjesen ENDERR, sigurisht) e ku gjoja concierge e pallatit eshte Coco-ja, nje grua e pispillosur (por qe ne fakt, shume me vone, mesojme qe eshte mire e bukur nena e regjizorit Adam Kesher!!), Diana na gjen nje grua te re brune, te plagosur ne balle, te cilen nuk e njeh, te fshehur brenda apartamentit, e qe na paskerka bere nje aksident rrugor, dhe na e kerkoka policia dhe mafia! Por qe, ngaqe eshte e tronditur nga aksidenti, nuk i kujtohet as emri !

Thene ndryshe: Diana e ‘zbukuron’ (në ënderr, sigurisht!!) sipas qejjfit te saj menyren se si eshte takuar per here te pare me Camillen (brunen) : ne fakt, ajo eshte taku me te gjate xhirimit te filmit “Sylvia North Story” (kete e mesojme gjate ceremonise se darkes tek vila e regjizorit, kur te ftuarit prezantojne veten, e me kete rast, veten e prezanton edhe Diana). Por në ënderr, ajo sajon nje skenar tjeter, sajon nje aksident, si per ti mbushur mendjen vetes (dhe ne, spektatoreve) : “Ja, une e shpetova Camillen ! Kur e gjeta te plagosur të fshehur tek shtepia e teze Ruth-it, nuk e denoncova, por e shpetova, e strehova, e ushqeva, biles e ndihmova qe te gjeje identitetin e saj. Sa kam bere une per Camillen, s’ka bere njeri!” (dhe indirekt, kete ja thote dhe vete Camilles, gjate gjithe pjeses endrres, edhe pse kjo e fundit, kur i vjen ne maje te hundes, i tregon vendin Dianes: vendi eshte teatri “Club Silencio”, teatri qe do ndihmoje qe Dianes ti dale endrra (“No hay banda ! There is no band ! … It is an illusion!”), por kjo eshte shume më vone, pothuaj ne fund te endrres, dhe do ti kthehemi më vonë).

Pra Diana e strehon brunen (ende nuk ja dime as emrin prej verteti, as emrin-gjasme). Gjithmone sipas endrres. Gjithmone sipas asaj se si do donte Diana te kishin rrjedhur ngjarjet.
Bile ketu ka nje detaj shume ‘komik’ qe sterkonfirmon se eshte enderr: kur teze Ruth-i iken nga shtepia, brunia e plagosur sapo mberrin ne oborrin e saj: tezja eshte duke mbyllur deren e shtepise kur brunia fshihet tek kaçubet e kopshtit te shtepise se teze Ruthi-t.
Vizualisht, ne ate moment, Lynch perdor nje ‘shot reverse shot’, teknikë qe perdoret midis dy njerezish qe shihen mes tyre. Pra, normalisht, teze ruthi duhet ta shihte qe ç’ke me të brunen, tek kalon tek kopshti i shtepise se saj. Por jo! Tezja nuk e sheh

Spektatori me siguri thote me vete: po kjo, si nuk e pa?? Nuk i ka syte ne balle?? Por, duke qene i perfshire ne ethet e intriges, spektatori e ‘harron’ kete gje, dhe vazhdon te ndjeke rrefimin qe i ofrohet para syve…

Ne fakt, jo vetem qe jemi në enderr, por i bie qe teze Ruth-i, duke qene se ka vdekur para shume vitesh, nuk eshte veçse nje… fantazëm!

te kuptoj per odjektet dubel.
do te me duhet ta rishoh MD, sa per kuriozitet te dublicitetit te tyre. Perndryshe, po e rishoh te terin permes ketij shpjegimi monumental.
Pa fjale

Do shtoja qe Te pjesa e fundit reale janw nja dy plane mjeshterisht te arrira, njera ku Dajana masturbon duke qarw e duke veshtruar tavanin me forma kodrinore, aludim per hiret femerore te kamiles. Mjerimi e zhgenjimi i Dajanes aty arrin kulmin.

image.jpg853×480 23.3 KB

image.jpg1920×1080 46.1 KB

Se harrova edhe sekuencen e audicionit gjate filmit, eshte nje film brenda filmit, pasi stonon me pjesen tjeter te endrres qe eshte e nje cektesie emocionale qe paralajmeron vertetesine e endrres, ne momentin qe aktrimi behet serioz, emocionues, pra i vertete, . Pra lynch loz shume me pritshmerite tona (gati deja vu), mjeshterisht ne kete aspekt.

Ne nje menyre Lynch duke u futur ne koken e personazhit te dajanes arrin te futet ne mendjen e cdo njeriu me endrra xhelozi e pasione.

me shume se madheshtine e Lynch e ndonje recence mbi MD mendoj se stalker po merrej me zberthimin filmit.

E njejta gje eshte ne fakt:
“zberthimi” skenaristik i filmit ° = recence mbi MD dhe madheshtine e Lynch °°

° = permbajtja
°° = forma

ja vazhdojme me “zberthimin” e skenarit :

Ti dole “ne fund te filmit” (s’ka gje, po bej shakà), por meqe dole e meqe u kenaqa me ato qe kishe shkruar, per here te pare pas kaq vitesh po mendoja qe, hakshe hakshe, edhe pse “ja merr shpirtin Dianes” (e torturon me endrren e saj te pafundme), prap se prap, eshte Diana ajo qe Lynch do më shume (edhe pse ai i filmon, emocionalisht dhe empatikisht, ne menyre te barabarte). Jam pothuaj i sigurt per kete : sikur qofte dhe ne prizmin e te berit nje film: rolin e Djanes e luan Naomi Watts, aktore anglo-australiane e cila, edhe pse kish luajtur ndonje rol koti para MD, eshte ky i fundit qe e ben realisht te njohur ne gjithe boten dhe lançoi realisht karrieren e saj (fundja si gjithmone: kane qene regjizoret e mire ata qe kane zbuluar aktorët/aktoret e talentuar, ose më sakt, u kane ofruar mundesine te kuptojne se cdo te thote te luash ne nje film te mire). Nderkohe rolin e Camilles/Ritës e luan Laura Elena Harring, nje ish-Miss Amerike (qellimisht Lynch ka pas zgjedhur nje te tille, sepse roli i saj, në te pakten 2/3 e filmit, ishte rol i nje kukulle-prej-plasteline) e cila, qe prej MD, sikur s’ka qullosur gje…

Kshu qe, sikur vetem ne kete aspekt ta shohesh, Diana eshte, perfundimisht, e preferuara e Lynch

vazhdojme:

Pra Diana strehon ne shtepine e tezes se saj brunen, te ciles as emri nuk i kujtohet.

Por brunia, ne sallen e banjes, sheh nje poster te filmit te famshem “Gilda”, ku duket Rita Hayworth, nje nga aktoret me te famshme te Hollywoodit te viteve '40, thirrur ndryshe “Perendeshe e dashurise” dhe i thote Dianes: “Une e kam emrin Rita!”

“Gezohem qe u njojtem” - i thote Diana. Une e kam emrin Betty !
Dhe keshtu do te therritet Diana, pergjate 2/3-ve te filmit: Betty.

Lind pyetja: po nga doli ky emer?

Kete e mesojme nga nje skene e shkurter, ne pjesen reale te filmit (pra ne çerekun e fundit te tij), skene qe ne fakt eshte nje flashback (pra Diana, e zgjuar nga endrra e gjate, rikujton nje skene në kafen “Winkie’s” gjate te ciles ajo paguan nje vrases me pagese per te eleminuar Camillen). Por ne ate café (bar), kamarjerja qe sherben e ka emrin… Betty !

Mulholland-Dr.-2001-Winkies-Betty-e1503138354407.png880×473 166 KB

Dhe ç’fare ben Diana ? Merr emrin e kamarieres (bjonde dhe ajo!! dhe shume kinge) dhe ja mvesh vetes në enderr (vetequhet BETTY), ndersa kamarjeres, gjithmone ne enderr, i jep emrin e saj: Diane!

Mulholland-Dr.-2001-Winkies-Diane-e1503138410188.png880×469 176 KB

vijon

E nejse, Betty fillon te kujdeset per “amneziken” Rita, qe kerkon identitetin e saj. Dhe zdruq zdruq, shkojne te dyja per te pire nje kafe pikerisht tek kafeneja “Winkie’s” (qe ndodhet ne Bulevardin e famshem “Sunset Bulevard”, titulli i nje prej 10 filmave me te bukur bardh-e-zi te historise se kinemase ! - biles shume kinofile mendojne qe MD eshte homazh (ose remake) i Sunset Bulevard, kryevepres se Billy Wilder-it).

Aty ka nje “detaj” te hatashem (prej nga lind nje skene po aq e hatashme): ne pjesen e fundit (reale) te filmit (pra në skenen kur Diana paguan vrasesin me pagese qe te eleminojë Camillen),

po në ate kafené eshte dhe nje djale i ri, klient i çfardoshem, i cili thjesht po paguan faturen e tij.

Diana e sheh, dhe i fiksohet si fytyre: e traumatizuar nga ideja se ai mund ta kete degjuar biseden e saj me vrasesin me pagese, e merr kete person (krejt te çfardoshem!) dhe e ‘fut’ në endrren e saj dhe e rivendos po ne te njejten kafené (Winkie’s) perballe me nje meso-burre (me siguri, psikologu i tij) dhe i jep emrin Dan. Dhe krijon ate skenen e famshme ku Dan i thote psikologut te tij se “ka pare nje enderr” (etj etj) dhe nje monster fshihet pas murit te kafenese :

Monstra, në pjesen ënderr, duke qene se Dan thote se e ka pare ne enderr (pra eshte enderr brenda endrres!!), nuk eshte veçse dubla e vete Dianes, his monstruous face (edhe pse, duhet pranuar qe monstra shihet edhe pas mbarimit te endrres, pra tek pjesa reale e filmit: shihet pothuaj ne fund fare, ne te njejten qoshke prapa murit, si “bag lady”, si lypsare (gje qe supozon se Diana duhet ta kete pare tashme ate grua, dhe e fut ne endrren e Dan-it, gjithe duke bere pjese ne endrren e saj te madhe)

ne foto: David Lynch dhe monstra

Biles, per te qene te sakte, ne minutat e fundit fare te filmit, monstra shfaqet me nje kuti blu ne dore, prej nga dalin… dy pleqte! (Lynch perdor metaforen e lindjes: nga mostra ‘lindin’ dy pleqte e veckel, në miniaturë, te cilet jane shtytesit definitive qe Diane te kryeje vetevrasje)

Naomi wats eshte nje aktore shume e mire qe ka lojtur mjaft role por shkelqen te mulholland dr. Madje diferenca me rolet e tjera qe ajo ka luajtur eshte e hatashme qofte dhe me vete twin peaks 3 ku ka nje rol.
Merita eshte pa dyshim e Lynch qe ka ditur ta filmoje empatikisht, por edhe e ndryshimit te rregjistrave te cilave ajo i ben brenda filmit.

Vazhdimi i karrieres se nje aktori/eje te mire (pra me dhunti, të themi) por te lançuar (discovered) nga nje regjizor i mire, eshte çik edhe zgjedhje personale (pra nuk eshte vetem pune “kerkese/oferte tregu kinemaje) :
po shikoja trailerin e filmit te ri te Claire Denis (regjizores se “Nje diell i bukur i brendshem”) dhe rolin kryesor aty e luan Robert Patinson. Para ca kohesh po shihja nje interviste te tij dhe ai shpjegonte se, edhe pse u lançua ne kinema nga “Twilight”, tani nuk i intereson më te luaje ne blockbuster, pra “sa per te bere leke” por ben maksimumin qe te punesohet nga regjizore te mire (ose po i quajme: ambicioze). Dhe ne fakt, qe prej “Twilight” ai ka luajtuar tek “Cosmopolis” dhe “maps to the stars” te Cronenbergut (jo pak !!), The Lost City of Z (e James Gray -edhe pse personalisht nuk e kam pelqyer fare ate film, por ky eshte tjeter debat: Gray eshte regjizor sh sh i mire), e mbi te gjitha “Good time” te vellezerve Safdie! Dhe kaq. Pra nuk ka luajtur edhe ne blocbuster (per leke) edhe ne filma ambicioze (autorialë), sic bejne psh Brad Pitt apo ku di une. Jo. vetem tek keta te fundit.
Pra eshte çik edhe zgjedhje personale (mu qesh biles, sepse ne interviste, ne nje moment thote: une kam leke, pra kam te ardhura financiare; nuk kam nevoje te ‘sforcohem’ kot e te luaj ne blockbuster, vetem e vetem se “kshu ben gjithe dynjaja” e te fitoj edhe me shume parà. Nuk më intereson”.

Mire e kish. Me të jam

nenjefare menyre, MD eshte ne pjese te madhe jo vetem kinematografi mbi nje enderr (se pjesa tjeter eshte realiteti i Dianes, qe eshte dhe substrati i ketij filmi noir) por edhe film qe ne menyre te papare formen e vet e realizon permes nje narrative e komplikuar me linja te shumta qe nderthuren ne forme rrjete gjate gjithe gjatesise e gjeresise se filmit.
sh. interesant, ne saje teje kjo stalker.

apapapa kjo monstra
brrrr…

gjithe shpjegimi i stalker me siper i ben nje zberthim te detajuar gjithe skenarit, ndihmon shume ne parjen e filmit, por vecoria e teoria e lynch rreth filmave (shikuesit ne pergjithsi jo te gjithe arrijne ti vlersojne keto filma, ndahen si me thike), adhurues i meditimit transhendental( teknike mjaft e perhapur hinduiste), eshte qe shikuesit nuk kane pse te kene te gjithe te njejtin interpretim apo te marrin te njejtin kuptim, apo nuk ka pse gjithcka te jete llogjike e te bej sens, gjera te ndryshme u ndodhin njerzve te ndryshem, por nese dicka eshte reale dhe e vertete autentike, edhe pse enderr, gjithcka lidhet dhe mund te rezonoje.
Nje interviste per ti shkuar deri ne fund ketij filmi, mjaft interesante ( lynch ka goxha dhimbsuri per aktoren ne fjale,) tregon historine e berjes se filmit qe nisi si nje pilot per ABC.Naomi ekish pare filmin per here te pare pa s15 vitesh

dmth 2 here ne 15 vjet kohe… ripare pas 15 vjetesh.
flm per kete video te kesaj interviste te mahnitshme. Edhe per mua N. Watts eshte nje fav. Ja ku me ne fund ajo edhe qendroi konkretisht mbi skenen e masturbimit te Dajanes me hollesite e veshtiresive a problemeve ne xhirim. Sic e permendet ti dhe stalker ajo eshte nje lezbike dhe e abuzuar emocionalisht. Jeta e saj eshte shpejt per ta gjykuar nje ‘failure’ / deshtim, megjithe mungesen e realizimeve ne aspektet kryesore: emocionale e karriere. Megjithate ajo vendos i jep fund jetes. Dy dekada me pare bota homoseksuale ka qenemjaft me e veshtire dhe me pengesa te medha.
Kisha pare ca klipe mbi Lynch dhe transcendential meditation.

Haha, Lynch eshte bob : edhe pas 17 vjetesh “its about love” thote (të njejten gje thote edhe në intervisten qe shoqeron DVD e filmit, dalë në 2001 në France). Por edhe për të tjerat qe thote në videon e melartme: janë pak a shume ato qe thosh qe asokohe.
ps: nuk e kuptova ate punen me rusë… . Nese dikush e ka kuptu

jane nja dy komente poshte intervistes ne youtube ku njeri pyet, perse francezet e pelqejne Lynch?
i pergjigjet tjetri, sepse qasja e lynch mbi realitetin eshte ekzistencialiste, dicka franceze

megjithste mendoj se nuk vihet theksi thjesht mbi nje lezbike dhe boten homoeseksuale,por me e thelle, kryesisht mbi menyren se si ajo bie pre e endrraveve shpresave dhe deshirave. Skena e masturbimit eshte thjesht nje element filmik, it’s all about love thote lynch.

Ne fakt filmi s’ka te beje fare (po fare amà!) me homoseksualizmin (dmth lezbizmin) por thjesht me dashurine (it’s all about love - thote e rithote Lynch ne intervistat e tij). Por dhe ne pergjithesi, filmat e mire, edhe kur ka qene fjala per ndjenjen e dashurise brenda gjinise (Tropical malady, po me vjen ne mend nje tjeter film i shkelqyer) nuk e kane trajtuar kurre ate, pra dashurine, ne prizmin e kultures homo, por thjesht si ndjenje (pa adjectif nga mbrapa).

ps: te pyeta me lart pse permend Rusine Lynch ne interviste. Por ndofta e kam degju gabim…

Sigurisht !! 101% dakort !
“zberthimi” skenaristik i MD nga ana ime (e qe nuk e kam mbaruar ende ) sigurisht qe ka dicka diabolike: eshte i vetmi film per te cilin kam shkruar kaq në detaje per historine e tij, ndërkohe qe jo vetem behet fjale per nje nga filmat me te lire, me te magjishem te se pakten ketyre 20 viteve te fundit në kinema, por ti e ke parasysh se sa “rendesi” ka per mua skenari (bashke me lojen e aktoreve, jane dy gjerat per te cilat flas me pak, kur flas per nje film). E megjithate, MD e meriton nje «zberthim » te tille, sikur qofte dhe per ata (ka ende ?? ) spektatorë qe mund të pretendojne se filmi nuk eshte i kuptueshem per nga skenari, pra nga ngjarja qe tregon.
Perkundrazi, ai eshte plotesisht i deshifrueshem! Edhe pse jo detyrimisht i deshifrueshem (dhe ketu qendron dhe forca dhe magjia e tij)

nuk kuptoj si mund te vihet theksi ne homoseksualizmin konkretisht lezbizmin ne nje film si MD.

Ku e lamë? E lamë tek kafeneja «winkie’s », ku Betty dhe Rita shkojne per te pire nje kafe. Dhe kur vjen kamarjerja qe mban mbi bluzen e saj emrin Diane, Rita kujtohet dhe thote : waaaaa, une njoh nje far Diane, Diane Selwyn !! (duhet pare si e ben fytyren Betty ne ate moment ).
E po mire- thote Betty, po kerkojme tek numeratori telefonik dhe gjejme nr e telefonit te Diane Selwynit, dhe e marrim.
Kthehen ne shtepi (ke Teze Ruthi) dhe kur Betty merr ne telefon Diane Selwynin, thote: «Jallaaa, sa e habitshme qenka te telefonoke vetveten »
Une si spektator, edhe heren e dyte kur e kam pare ne kinema filmin, nuk kom nok gjo, edhe pse kjo ishte nje indicie jo e vogel nga ana e Lynch per të na thene : eshte enderr !! (pra Betty eshte Diana, dora vetë!!).

E nejse, Diana nuk pergjigjet (del sekretaria, pra Betty degjon zerin e Dianes, dmth te vetin - ndaj dhe thote : jallaaa, sa e habitshme eshte te degjosh vetveten ne telefon), por Betty i premton Rites qe, neser, do shkojne te dyja ke shpia e Dianes: o e gjen Dianen Betty «o vdes » ! (tamam sic thote dhe shprehja shqiptare).

Por para se te shkojne ke shpia e kesaj Diana Selwynit, Betty-t i duhet te shkoje ne nje audicion per
nje film (zaten prandaj dhe ka ardhur ne LA: per tu bere aktore !!) dhe i thote Rites: te me falësh, por paradite do shkoj ke audicioni. Ama do kthehem shpejt, dhe pasdite do gjejme shtepine e ksaj Dianes.

Betty shkon ben audicionin (me ate plakun patetik), dhe ne fund, nje nga agjentet (producentet) i thote Betty-t : Uaaa, nje bukurane si ty meriton shuuuume më teper se ky film me kete plakaruq te shpifur! Hajde te te tregoj audicionin e nje regjizori te ri, gjenial : quhet Adam Kesher. Do ngelesh pa fjale

vijon

(10 shkronja)

Pa e bere të gjate, Betty mberrin në audicionin për filmin e ri të Adam Kesher, regjizor shume në mode për të cilin nje Hollywood i tere flet. Midis kandidatéve eshte dhe Camilla Rhodes, për të cilen mafia e Hollywoodit i ben presion të paparë regjizorit (paranojat e Dianes, në fakt) qe ta marrë si aktore kryesore në filmin e ardhshem: THIS IS THE GIRL!

Por pikerisht në ate moment, Adam Kesher kthen koken, dhe ç’te shohe: nje bukurane ! Nje yll të rene nga qielli ! Sigurisht, kë tjeter pervec se… Betty-n !

Por Betty as qe behet fjale të marrë pjese në audicion: ate e pret Rita, për të cilen Betty do behet copë qe ta ndihmoje për ta nxjerre nga amnezia, për ta mundesuar të gjeje identitetin e saj: “për shkak të Rites” Betty humb kete rast të arte për tu bere nje movie star.

Ah Rita Rita, c’nuk beri Betty për ty dhe ti ja shperbleve aq keq…

Kshu qe Betty kthehet tek teze Ruthi, merr Riten (qe deprimon për vdekje) dhe nisen në kerkim të shtepise se Diane Selwyn.

Shtepia, nje shtepi e ulet banale në L.A (pa dyshim banesa ku qendroi realisht Diana, kur erdhi në L.A) eshte e mbyllur dhe duket se nuk ka njeri brenda. Andej pari kalon nje grua e re, me pamje jo pak lezbikeje (tek pjesa reale, mesojme se ajo ka qene nje ex-girlfirend e Dianes, tek skena kur ajo i troket në dere për të rekuperuar disa sende të sajat personale, gje qe le të nekuptohet se ato kanë jetuar për disa kohe bashke, nen të njejten çati). Biles eshte interesant fakti qe lezbikja eshte pothuaj i vetmi personazh qe ka të njejtin rol si në enderr ashtu edhe në realitet:

Duke qene se shtepia eshte e mbyllur me çels, Betty hyn nga dritarja, dhe pastaj ndihmon edhe Riten të hyje brenda. Edhe pse aty mban ere të keqe, Betty insiston qe Rita ta shikoje mirë atë qe ka para syve: nje grua e re, dergjet në shtrat… e vdekur!

Sigurisht, edhe pse Lynch ka vene trupin e nje aktoreje tjeter, gruaja e vdekur nuk eshte vecse vetë Betty/Diana (ose shkurt: Diana), e vetevrare: eshte fiks i njejti krevat me çarçafet roze qe shohim në minuten e dyte të filmit, kur fillon e famshmja enderr.

Thene ndryshe, Diana ka futur déjà në endrren e saj aktin e vetevrasjes, si për ti thene Rites/Camilles (ose shkurt, Camilles) : e shikon se c’kam bere unë për ty? Kam vrare veten!!
Shikoje me syte e tu rezultatin!

Rita largohet shume e tronditur nga vendi i krimit (vetevrasjes). Betty jo! Sepse ja arriti qellimit: të fajesoje Riten/Camillen për vetevrasjen e saj (të mevonshme).

kur the ne fillim se filmi eshte endrra e Dianes ku ajo merr personazhet nga realiteti dhe ben cte doje me ta, u duk e kollajshme. Sa me tej procedon zberthimi, aq me shume kuptohet sa e komplimuar paska qene e gjithe kjo shthurje e thurjes se Lynch.

Në darke, fort e tronditur nga ajo c’ka parë, Rita tenton të prese floket. Betty i ofron nje paruke të verdhe: brunia Rita transfromohet në bjonde! (duke ju afruar keshtu pamjes se Camilla Rodes, bjondjes se endrres qe zevendeson Camillen e vertete (brune, sigurisht) në enderr) :

Perpara se të flene, dy vajzat bejne dashuri për here të parë mes tyre. “E ke bere ndonje here tjeter kete gje?” - pyet Rita Bethy-n. Kjo e fundit nuk pergjigjet…

Nga ora 2 e nates, Rita fillon të flase pergjumesh gje qe zgjon dhe Betty-n. Rita zgjohet dhe i kerkon Betty-t të shkojne se bashku në nje teater, në klubin “Silencio”.

Fillon “hakmarrja” e Rites: fillon mesymja e saj për ti dhene fund endrres se Betty-t. Për kete i vjen në ndihme klubi Silencio ku, gjithshka eshte playback (kujtoni kengen e mrekullueshme të kenduar nga Rebekah del Rio, në spanjisht (Llamando, Crying), nje kenge e vjeter e vitit 1960 shkruar nga Roy orbison :

Në fund të kenges, Betty zgjat doren për nga çanta e saj dhe gjen nje kuti blu. Të dyja vajzat kthehen në shtepi, por kur futen brenda, Betty eshte… zhdukur!
Janë sekondat e fundit të endrres. Rita hap kutine me celesin blu, të cilit nuk dinte ti jepte pergjigje pse ndodhej në çanten e saj të dores, në fillim të filmit, fill pas “aksidentit” në veture. Kutia blu bie pertoke. Shohim teze Ruth-in (fantazma e saj me sakte, perderisa ajo ka vite qe ka vdekur!!) tek i duket se ka degjuar nje zhurme (zhurma e kutise blu).

Shohim Dianen tek fle, me kemishen e zeze të nates (sipas endrres).

image.jpg2048×1536 99.4 KB

Kaubojsi qe kalon dhe thote frazen e famshme: “Zgjohu bukuroshe. Boll fjete. Erdhi koha të zgjohesh”

image.jpg2048×1536 86.3 KB

Ekran i zi. Për disa sekonda:

image.jpg2048×1536 20.4 KB

Imazhet e para nga zgjimi i Djanes (kemishe nate gri: realiteti )

image.jpg2048×1536 39 KB

image.jpg2048×1536 119 KB

Fundi i endrres !

Prej nga ‘insistimi’ im në zberthimin e skenarit.

• C’eshte permbajtja (skenari)? Forme (mizaskene)!
• Po forma (mizaskena)? Permbajtje (skenar)!

kryeveper ky shpjegim, nje mision i tere

te Faleminderit persa lexova e mesova !!

Stalker, MD ia vlen stermundimin e interpretimit. Ka dhe vende te posacme ne internet qe merren me deshifrimin e tij. Une ne fakt iu rri larg sepse keshtu me cdo rishikim MD me vjen si i ri.

Ps. Inkuizitor, te lutem mjaft e ‘perndoqe’ Stalkerin (no pun intended) me postime jashte teme.

Filmat e mirë qe trajtojne tema aktuale, kanë ne vetvete gjithmone dicka vizionare : per shembull, po të shikosh “La chinoise” të Godard (1967) të jep pershtypjen se eshte realizuar pas mesviteve '70 (fundi i ciklit revolucionar 67-75); ose “Stranger than paradise” (1984) të krijon pershtypjen se eshte realizuar pas 1990 (renia e Bllokut Lindor).

Edhe për Mulholland Drive (2001) mund të themi se ka padyshim nja 10 vite para, për shembull kur lexon nje lajm të tille në 2011:

Stranger than paradise padiskutim duket si i bere ne vitet e renies se Murit
MD me duket si film pa kohe sidomos kur shihet gjate tetorit (halloween).

po te provoj te sjell nje shembull nga ana ime, ne mendje me vjen nje titull si Barton Fink i Coen bro’s, psh… nuk di sa sakte eshte kjo. Por duhet te kete mjaft pune te tilla vizionare ne masen e prodhimeve kinematografike te mira.

Artikulli eshte i papare, si me qene twilight zone.

E kam parë Barton Flink por nuk arrij të kuptoj anen e tij vizionare… (por ka vite qe e kam parë pra nuk më kujtohet historia e tij, kshu qe mund te kesh te drejte…)

ka mundesi qe s’eshte, atehere,
nuk di sesi por s’arrij ta shoh me si te atille pasi e vure ne pikeyetje ne ate menyre Barton Fink.

te shoh mbase gjej ‘La Chinoise’

Ndoshta vanilla sky qe nga ana e tij eshte nje riberje e nje filmi spanjoll abres los ojos tentojne te trajtojne nje teme te ngjashme realiteti vs dream, por as qe krahasohen per nga madheshtia e krijimit kinematografik dhe autenticiteti me mulholland drive.
Kur e kam pare per here te pare Mulholland dr., askohe shifja filma kot me kot, nuk e kam kuptuar por e kam ndjere qe kish dicka ndryshe nga filmat e tjere, ndoshta i ngjashem deri diku me lost highway, po te lynch por kete here nga perspektiva femerore dhe artistikisht me lart.

mulholland drive ne nje perspektive lacaniane, ku dikotomia ne vend te ender realitet, eshte fantasy dhe desire

Pjesa reale e filmit nuk ka fort rendesi per tu shpjeguar skenarisht, por eshte me rendesi te nenvizohet fakti qe, edhe pse ai rrefen 2-3 oret e fundit te jetes se Dianes/Betty-t (duke filluar me zgjimin e saj te veshtire, masturbimin dhe pastaj vetevrasja), ai eshte i mbushur edhe me flashback-e (skena e pageses se vrasesit ne seri; skena e dashurise ne kanapé me Camillen, skena e darkes tek shtepia e regjizorit me rastin e fejeses se çiftit, te gjitha keto jane skena qe kane ndodhur më parë e qe Diana i rikujton gjate atij mengjesi), por dhe me disa aluçinacione (‘rreshkitja’ e pleqve poshte deres, monstra prapa murit etj).

Por nje tjeter gje qe doja te evokoja e komentoja eshte ajo puna e ‘dublave’ ne film (shume gjera jane nga dy here): jo vetem qe personazhet reale (tek pjesa reale) jane tjetersuar tek pjesa e endrres, por dhe shume situata jane tjetersuar, too.

Per shembull: skena kur Diana, tek pjesa reale, shkon per darke tek shtepia e regjizorit me rastin e fejeses se tij me Camillen,midis te tjerash permban edhe ate te vetures qe e çon Dianen atje:

Mulholland-Dr.-2001-What-Are-You-Doing-Here-2-e1503136313466.png880×471 173 KB

Diana e merr kete ‘skene’ (situate) reale, dhe e fut ne endrren e saj, nga fillmi fare i filmit (skena e aksidentit te brunes), në formen e :

Mulholland-Dr.-2001-We-Dont-Stop-Here-1-e1503129968771.png880×474 132 KB

vijon

Ose filxhanët :

te gjithe jane pothuaj dubël në film:
Në skenen kur “mafiozi” i Hollywoodit ulerin “Espresso” gjate mbledhjes, filxhani i tij nuk eshte veçse ai qe mban ne dore Diana, gjate darkes se fejeses se Camilles me regjizorin;

C’eshte interesant eshte fakti qe mbi filxhan lexohen simbolet S.O.S (qe eshtesimboli ne sistemin morse i “Save our souls” = Ndihmë!) : eshte fiks momenti kur Diana meson per fejesen e Camilles. “Ndihme! Camilla po martohet!”. - thote me vete Diana, e cila, ngre syte dhe ato i hasin në njerin prej te ftuarve (ne fakt, ai eshte Angelo Badalamentti, kompozitori edhe i ketij filmi, por edhe i plot filmave te tjere te Lynch, dhe ky i fundit i ka ofruar, “per qejf”, nje rol te vogel tek “Mulholland Drive”)

Ose: paratë me te cilat Diana paguan vrasesin me pagese (tek skena reale, nga treçereku i filmit),

ja “ngec” Camilles ne çanten e saj te dores, qe ne fillim te filmit (pas ‘aksidentit’) në pjesen ênderr (dhe Camilla/Rita shqyen syte kur i shikon ne çanten e saj: habitet se kush ‘ja futi’ ato parà ne çante) :

kur lexon cfare ke shkruar per MD ketu, eshte gati njesoj si te degjosh shpjegimin domethenes te endrres se sapopare nga goja e Jung-ut ne nje seance me te. I ke numeruar elementet e saj dhe shkakun e prezences se tyre ne endrren e Dianes, sic do te bente ai. Mungon vetem lidhja e tyre me forcat e nenvetedijes (qe tejkalon qellimin e filmit vete).
E pakuptueshme mbetet aftesia e Lynch per ta realizuar kete gje, ne kete film dhe sa me shume simbolika numeron ti (marrjet nga realiteti, dubliciteti, etj) aq me i paaritshem behet rrokja me mendje e procedimit te tij.
Duhet te jete gjeja me e veshtire, me psikedelike, filmimi i nje endrre, porse duket Lynch eshte ndihmuar nga TM (Transcendential Meditation).
Me c’kuptova (vetem permes nderhyrjes suaj, tende dhe albanos) forcat shtytese te Dianes paskan qene dashuria e saj per Kamilen, dhe realizimi i saj profesional). Une nuk dua ta shoh kete film ne asnje menyre tjeter vec asaj qe ke shpjeguar ti ketu.

po ta mendosh Lynch ka nxjerre nje film sh te bukur relativisht realitetit teper te varfer te Dianes.

Ne nje fare menyre mesimi qe dajana nxjerr eahte ai qe edhe pse ajo eliminon objektin e deshires, Kamillen, nuk arrin te gjej prehje edhe pasi shef celsin nen dere (kjo eshte arsyeja pse vrasesi me pagese qesh pasi dajana e pyet se cfare hap celsi.) per arsye se shkaku i deshires eshte ende gjalle brenda saj, qe shpjegohet figurativisht me skenen e kenges spanjisht Llorando, qe vijon edhe pas vdekjes skenike te kengetares. Per kete arsye vret veten, sigurisht e vene ne nje ndjenje te madhe faji.
Ky eshte interpretimi Lacan-ian i fundit te filmit
ps. ate punen e projektit rus nuk e kuptova as une, po ndoshta ishte kompozitori badalamenti duke punuar ne nje projekt te atille dhe njekohsisht u shfaq puna e fulmit pas ok francez.