Mungesa e kuptimit pengon plotësinë e jetës, dhe për këtë arsye është e barazvlefshme me sëmundjen - Jung, Kujtime, ëndrra, reflektime, nën kujdesin e A. Jaffé.
Në momentin që një person pyet veten për kuptimin dhe vlerën e jetës, ai është i sëmurë, parë që nuk ekziston asnjë nga të dyja; duke bërë këtë pyetje personi thjesht po pohon se ka një rezervë pakënaqësie të libidos të shkaktuar nga diçka tjetër, një lloj fermentimi që e ka hedhur në trishtim dhe depresion - Frojd, letër drejtuar Marie Bonaparte
E çfar është e vërteta? - Ponc Pilati
Mënjëanë pyetjen provokuese të Pilatit - që e gradon në pozitën e kryeintelektualit perandorak të tërë historisë njerzore -, çdo fakt ose çdo qenësi mund të interpretohet në dy mënyra legjitime, edhe pse kontradiktore, si në rastin në fjalë të Frojd dhe Jung të cilën e përfunduan në sherr miqësinë dhe lidhjen e tyre misionare për shpëtimin e njerzimit nëpërmjet psikoanalizës.
Shëmbulli në fjalë - citimet krejt kontradiktore të Frojd dhe Jung - tregon se fjalët nuk mjaftojnë për të treguar të vërtetën, andaj edhe dyshimi legjitim i Pilatit, fjalët mjaftojnë dhe teprojnë për të treguar se shkohet drejt të vërtetës në dy mënyra kontradiktore të cilat puqen si komplementare. E Vërteta e vërtetë është dialektike, e gjallë, shkohet drejt saj duke e kuptuar hap pas hapi, shkurt muhabeti nuk ka të vërtetë të pa shoqëruar nga veprimi. E vërteta ndryshe, dmth e pa shoqëruar nga veprimi, është falsitet vetmashtrues per naivët dhe mashtrues për dinakët. Nuk është si mendohet rëndom se një mendimtar i madh që lexon libra, i vetmuar në një dhomë, në një çast të caktuar merr të vërtetën me zbulesë dhe një çast më pas shpalos kanatet e dritares duke bërtitur: “Ej milet, sapo zbulova të vërtetën, e gjeta mër e gjeta!”. Dihet si shkon historia e gjeniut që shdërrohet në fallxhor kur i kërkon të vërtetën e zbuluar, fillon e luhet lodra e fëmijnisë: tregoi tjetrit grushtin e mbyllur dhe thuaji: “Gjeje çfar kam ktu!”
Çdo fakt ose çdo qenësi mund të interpretohet në dy mënyra legjitime për shkak se qenia dhe gjërat, dmth i tërë Krijimi, ka strukturë bipolare, e si pasojë edhe e vërteta ka strukturë të tillë. Ta do mendja që edhe diskutimi rreth saj ka strukturë bipolare dialektike, janë gjithnjë dy vetë që diskutojnë, në rastin në fjalë Frojd dhe Jung që thonë dy gjysëm të vërteta (jo rastësisht Frojd dhe Jung janë të admiruar nga përkatësisht e majta dhe e djathta politike), të cilat të lidhura bashkë rezultojnë e Vërteta e vërtetë, të zgjidhura gjithsekushi në kokë të vet, rezultojnë rrena e madhe e intelektualit t’modh që lexon libra i vetmuar e flet përçart kot më kot.
Eshtë njeriu që i jep kuptim jetës nëse është shëndetmirë; nëse është shëndetlig, është ose pacient ose mjek, e ky i fundit është një lloj tjetër i sëmuri, quajtur ndryshe intelektual që i duket jeta pa kuptim dhe vazhdimisht bën pyetje rreth kuptimit të jetës. Frazat e cituara të Frojdit dhe Jungut tregojnë në mënyrë të përkryer se të vërtetën nga falsiteti e ndan një fije e hollë, alias fija e hollë që ndan shëndetin mendor nga depresioni. Një organ i shëndetshëm nuk ndihet kur punon, përkundrazi ndjehet që ekziston kur është i sëmurë, bën zhurmë, dhëmb dhe ndjehet ankth, shëmbulli më banal zemra. Një jetë e shëndetshme jetohet pa u ndjerë e pa bërë pyetje pyetje për kuptimin, por jo se jeta nuk ka kuptim, shëndeti nuk ka nevojë për kuptim, e ka natyrshëm kuptimin në vete, nuk kërkohet çfarë ke, kërkohet çfarë mungon. Sëmundja ka nevojë për kuptim se është vetë pa kuptim. Kush thotë që jeta është pa kuptim, po tingëllon me zhurmë trishtimin dhe depresionin e tij në sherr me veten dhe botën. Vetëm një i mjerë i afrohet me adhurim një gjeniu të mjerë, i cili lexohet, shikohet dhe dëgjohet vetëm për interes profesional me skafandër ose duke mbajtur hundën me dorë, ndryshe rriji larg, harxhoje kohën, paret dhe energjinë për punë më të hajrit.
